Een gewone opmerking van een collega blijft de rest van de dag hangen. Thuis reageer je kortaf op een vraag die niet verkeerd bedoeld was. Of je hebt opnieuw ja gezegd tegen iets waar eigenlijk geen ruimte voor is.
Achteraf begrijp je niet helemaal waarom het zoveel met je deed. De situatie was niet uitzonderlijk, maar je reactie voelde groter of hardnekkiger dan je had verwacht.
Dan kan de gedachte ontstaan: ik wil mezelf beter begrijpen.
Jezelf begrijpen betekent niet dat je één definitieve verklaring moet vinden voor wie je bent. Het gaat er vooral om dat terugkerende patronen duidelijker worden. Wat gebeurt er in bepaalde situaties? Wat raakt je? Welke behoefte, verwachting of onzekerheid speelt mee? En wat probeer je met je gedrag te bereiken of juist te voorkomen?
Ik wil mezelf beter begrijpen: kijk naar terugkerende patronen
Iemand kan op het werk rustig en zorgvuldig zijn, thuis sneller geïrriteerd raken en in een onbekende groep juist afwachtend worden. Dat hoeft niet te betekenen dat één van die kanten onecht is.
De situatie heeft invloed op gedrag. Hoeveel energie is er nog? Voel je je veilig? Staat er iets op het spel? Is er tijd om na te denken of wordt er direct een antwoord verwacht?
Ook spanning en vermoeidheid maken verschil. Gedrag dat onder normale omstandigheden goed werkt, kan onder druk veranderen. Een betrokken collega gaat dan te veel overnemen. Iemand die graag controle houdt, gaat ieder detail controleren. Een rustige persoon trekt zich steeds verder terug.
Eén reactie vertelt daarom niet wie je bent. Terugkerende patronen in verschillende situaties geven meestal meer informatie.
Kijk naar wat er aan je reactie voorafgaat
Achteraf blijft vooral zichtbaar wat je deed. Je werd boos, stelde iets uit, trok je terug of nam opnieuw te veel verantwoordelijkheid. Daardoor komt de aandacht snel bij de vraag: waarom doe ik dit steeds?
Het helpt om iets eerder te kijken.
Wat gebeurde er vlak voordat je reageerde? Welke gedachte kwam op? Wat merkte je in je lichaam? En wat leverde je reactie op dat moment op?
Misschien voorkwam zwijgen een spannend gesprek. Harder werken gaf tijdelijk het gevoel dat je de situatie onder controle had. Aanpassen hielp om de sfeer goed te houden. Afstand nemen voorkwam dat je geraakt of afgewezen kon worden.
Zulke reacties zijn meestal niet willekeurig. Ze hebben vaak een begrijpelijke functie, ook wanneer de gevolgen op langere termijn niet meer helpen.
Wat je goed kunt hoeft niet altijd te zijn wat je nodig hebt
Gedrag kan zo vertrouwd raken dat het als een vaste eigenschap gaat voelen. Misschien sta je bekend als zelfstandig, behulpzaam, flexibel of verantwoordelijk.
Dat kan werkelijk bij je passen en voldoening geven. Het kan ook gedrag zijn waarin je heel goed bent geworden omdat het vroeger nodig was, waardering opleverde of spanning voorkwam.
Iemand kan bijvoorbeeld uitstekend zelfstandig werken, omdat hulp vragen lange tijd weinig opleverde. Een ander voelt snel aan wat anderen nodig hebben, maar heeft moeite om de eigen behoefte te herkennen.
Dat maakt de kwaliteit of vaardigheid niet minder echt. Wel wordt het interessant om te onderzoeken of het gedrag energie geeft of vooral veel inspanning vraagt.
Het artikel over kwaliteiten en valkuilen gaat verder in op het verschil tussen een sterke kant, het moment waarop die doorschiet en het gedrag dat meer balans kan geven.
Drijfveren geven taal aan wat je zoekt
Drijfveren zeggen iets over wat je aantrekt, motiveert of belangrijk vindt in een bepaalde omgeving. Denk aan vrijheid, resultaat, duidelijkheid, harmonie, invloed, zekerheid of inhoudelijke verdieping.
Zo’n drijfveer kan op verschillende manieren zichtbaar worden. Behoefte aan harmonie kan helpen om goed af te stemmen, maar ook zorgen dat een lastig onderwerp te lang wordt vermeden. Resultaatgerichtheid kan beweging geven en tegelijk ongeduld oproepen wanneer iets langzaam gaat.
De waarde van drijfveren zit daarom niet in een los woord of profiel. Het gaat om de vraag hoe een voorkeur in het dagelijks leven terugkomt en wat er gebeurt wanneer de omstandigheden veranderen.
Drijfveren zijn bovendien niet hetzelfde als waarden. Een drijfveer zegt meer over wat iemand van nature aantrekt of in beweging brengt. Waarden geven richting aan hoe iemand wil leven en handelen. In wat echt belangrijk voor je is wordt dat onderscheid verder uitgewerkt.
Een test kan woorden geven maar bepaalt niet wie je bent
Een drijfveren- of persoonlijkheidsvragenlijst kan helpen om systematisch naar voorkeuren en patronen te kijken. Binnen Pasman Coaching gebruiken we daarvoor onder andere de Balans Kleurentest.
Een uitslag kan herkenning oproepen en woorden geven aan iets wat eerder vaag bleef. Toch is een profiel geen volledige beschrijving van een persoon en ook geen antwoord op de vraag welke keuze iemand moet maken.
De verdieping ontstaat vooral bij vragen als:
- Waar herken ik mezelf duidelijk in?
- Welke concrete situaties passen hierbij?
- Wanneer werkt deze voorkeur goed voor mij?
- Wat gebeurt er wanneer ik onder druk sta?
Ook is het belangrijk onderscheid te maken tussen een coachinstrument en een psychologische test. De COTAN van het Nederlands Instituut van Psychologen beoordeelt psychologische tests onder meer op betrouwbaarheid, validiteit en normen. Niet iedere vragenlijst die binnen coaching wordt gebruikt, is op die manier onderzocht of beoordeeld.
Een test is daarom vooral een startpunt voor onderzoek. Geen eindconclusie.
Meer nadenken is niet altijd meer begrijpen
Zelfreflectie kan veel opleveren, maar kan ook veranderen in eindeloos analyseren. Een gesprek wordt opnieuw afgespeeld, iedere reactie krijgt meerdere mogelijke verklaringen en ondertussen neemt de onrust niet af.
Er is een verschil tussen veel met jezelf bezig zijn en werkelijk inzicht krijgen. In een onderzoek onder studenten hing vooral ervaren inzicht positief samen met verschillende aspecten van psychologisch welzijn. Meer zelfreflectie alleen liet dat patroon niet op dezelfde manier zien. Het betrof één onderzoek binnen een beperkte groep en bewijst geen oorzaak, maar ondersteunt wel de nuance dat veel nadenken niet automatisch meer helderheid geeft.
Een bruikbare reflectie levert uiteindelijk iets op waarmee je verder kunt. Niet noodzakelijk een oplossing, maar bijvoorbeeld eerder herkennen wat je raakt, wat je nodig hebt of welk gesprek niet langer uitgesteld moet worden.
Zelfinzicht wordt waardevol wanneer er meer keuze ontstaat
Jezelf beter begrijpen hoeft niet onmiddellijk tot verandering te leiden. Soms zorgt herkenning er al voor dat een reactie minder onverklaarbaar voelt.
Op andere momenten wordt een kleine volgende stap zichtbaar. Je merkt eerder dat de spanning oploopt, vraagt tijd voordat je antwoord geeft of spreekt uit wat je eigenlijk nodig hebt.
Het oude patroon kan nog steeds verschijnen. Het hoeft alleen niet meer automatisch te bepalen wat je doet.
Daar ligt de verbinding met bewuste keuzes maken. Zelfinzicht is geen eindpunt, maar kan ruimte geven om in een vergelijkbare situatie een andere reactie te proberen.
Wanneer begeleiding iets kan toevoegen
Zelfreflectie, feedback van anderen en een test kunnen veel duidelijk maken. Toch heeft iedereen blinde vlekken. Ook kan een verklaring zo vertrouwd worden dat zij niet meer kritisch wordt onderzocht.
Coaching kan helpen om situaties uit werk, relaties en leefstijl naast elkaar te leggen. Niet om een vast profiel te maken, maar om te onderzoeken welke patronen terugkomen, wat het gedrag op dat moment oplevert en wat iemand anders zou willen oefenen.
Achter de gedachte ik wil mezelf beter begrijpen kan uiteindelijk vooral een vraag over werk zitten. In andere situaties ligt de nadruk op grenzen, gezondheid, relaties of het omgaan met spanning. Daarom hoeft de passende begeleiding niet automatisch loopbaancoaching te zijn.
Je hoeft jezelf niet volledig te doorgronden
Niet iedere reactie heeft een diepe verklaring nodig. Soms was iemand moe, overprikkeld of met te veel dingen tegelijk bezig.
Wie denkt ik wil mezelf beter begrijpen, hoeft daarom niet op zoek naar één sluitend antwoord. Belangrijker is dat terugkerende patronen minder onzichtbaar worden. Je herkent sneller wat je raakt, waar gedrag mogelijk vandaan komt en wanneer een vertrouwde reactie niet meer helpt.
Dat geeft geen compleet antwoord op wie je bent. Wel meer ruimte om jezelf serieus te nemen en bewuster verder te gaan.
Tijdens een vrijblijvende kennismaking kunnen we bekijken welke vraag achter de wens om jezelf beter te begrijpen ligt en welke vorm van coaching daarbij past.
En voor keuzes die beter passen bij wie je bent.
