De meeste keuzes die je op een dag maakt, gebeuren automatisch en onbewust.
Daardoor voelt bewuste keuzes maken vaak minder vanzelfsprekend dan het lijkt.
Je zegt ja. Je stelt uit. Je blijft zitten waar je zit.
Niet omdat je dat bewust besluit, maar omdat het op korte termijn het meeste rust geeft.
Pas later merk je het effect.
Je raakt energie kwijt. Of richting.
En je vraagt je af: hoe kom ik hier steeds weer terecht?
Waarom maak ik steeds dezelfde keuzes, terwijl ik weet dat het anders kan?
Veel mensen komen een coachingtraject binnen met praktische vragen.
Ze gaan over richting, energie of werkplezier. Bijvoorbeeld in een traject van loopbaancoaching.
Maar onderweg blijkt vaak dat er ook iets anders onder zit.
Je functioneert.
Je doet wat nodig is.
En toch voelt het niet kloppend.
Je merkt dat je steeds opnieuw kiest voor wat veilig is.
Wat bekend voelt.
Wat weinig gedoe oplevert.
Niet omdat je geen keuzes kunt maken.
Maar omdat je zelden stilstaat bij waaróm je kiest.
Daar ontstaat vaak de behoefte om bewuste keuzes te maken.
Bewuste keuzes maken: herkennen van het keuzepunt
De kernvraag van deze blog is niet: wat moet ik doen?
De kernvraag is fundamenteler:
waar kies ik eigenlijk vanuit, op het moment dat het spannend of onrustig wordt?
Veel keuzes ontstaan niet na rustig nadenken.
Ze ontstaan vanuit automatische onbewuste reacties.
Dat is ook waarom automatisch gedrag doorbreken lastig is: het gebeurt voordat je er bewust bij stilstaat.
Je kiest voor korte termijn comfort.
Voor bevestiging.
Voor het vermijden van spanning.
Bewuste keuzes maken betekent niet dat je altijd anders moet kiezen.
Het betekent dat je bewust kiest, en doorhebt van waaruit.
Wat is het keuzepuntmodel en wat is het niet
Het keuzepuntmodel maakt zichtbaar dat je op spannende of onrustige momenten altijd op een kruispunt staat.
Veel mensen denken dat dit model gaat over het maken van de juiste keuze.
Dit is wat het keuzepuntmodel níet is.
Geen stappenplan.
Geen moreel oordeel.
Geen methode om betere prestaties af te dwingen.
Wat het wél doet, is zichtbaar maken dat je bij spanning grofweg twee richtingen hebt.
Je kunt kiezen vanuit korte termijn comfort.
Of vanuit wat op de lange termijn voor jou klopt. Wat aansluit op wat jij belangrijk vindt.
Niet goed of fout.
Wel bewust of automatisch.
Hoe dit probleem zich laat zien in werk en dagelijks leven
In werk zie je dit vaak terug.
Veel keuzes maken op werk gebeurt automatisch, zonder dat je bewust stilstaat bij wat je eigenlijk wilt.
Je blijft in een rol die niet meer past, omdat het zekerheid biedt.
Je slikt irritatie in om conflicten te vermijden.
Je neemt verantwoordelijkheid die niet van jou is, omdat loslaten onrust geeft.
Privé gebeurt hetzelfde.
Je stelt grenzen later dan je zou willen.
Je past je aan om de sfeer goed te houden.
Je stelt jezelf gerust met “nu even niet”.
Psychologisch gezien komt dit overeen met wat bekend is over coping in de psychologie: hoe mensen onder spanning vaak automatisch reageren om ongemak te verminderen in plaats van bewust te kiezen. Daarbij vallen mensen onder druk terug op bekende patronen in plaats van bewuste afwegingen (zie Wikipedia over coping).
Het probleem zit zelden in één beslissing.
Het zit in de herhaling.
In patronen die zich blijven herhalen zonder dat je ze bewust doorhebt.
De relatie tussen waarden en het keuzepuntmodel
Het keuzepuntmodel laat zien dat keuzes zelden rationeel beginnen.
Ze beginnen in het lichaam.
Op het moment dat iets onrust geeft, gebeurt er vaak dit:
er ontstaat spanning
je wilt ervan af
en je doet iets om dat ongemak te verminderen
Je merkt iets in je lichaam.
Er komt een impuls.
En vrijwel automatisch volgt gedrag.
Dat gedrag is meestal niet verkeerd.
Het is logisch.
Het helpt je op de korte termijn.
Je past je aan om conflict te vermijden.
Je zegt ja om geen gedoe te krijgen.
Je gaat harder werken om controle te houden.
Het keuzepunt zit precies daar.
Tussen de impuls en wat je doet.
Wanneer je doorhebt wanneer dat keuzepunt er is en je waarden helder zijn, verandert dat moment.
Niet omdat je ineens anders móét kiezen.
Maar omdat je ziet van waaruit je kiest en wat voor jou echt belangrijk is.
Kies ik nu voor korte-termijn-ontlasting?
Of voor wat op de langere termijn bij mij past?
Je waarden geven geen antwoord.
Ze geven richting.
Leven naar je waarden betekent niet dat alles makkelijker wordt,
maar wel dat je keuzes beter aansluiten bij wat voor jou klopt.
Vandaar dat het belangrijk is dat je je waardes eerst inzichtelijk hebt gemaakt in de Wie ben ik?-fase.
En soms is alleen dat al genoeg om niet automatisch door te gaan.
Wat dit inzicht je oplevert
Bewuste keuzes maken betekent niet dat je alles moet veranderen, maar dat je eerder doorhebt wat er in jou gebeurt op het moment van kiezen.
Wanneer je je keuzepunten leert herkennen, verandert er iets rustigs.
Je hoeft niet direct anders te kiezen.
Je hoeft niets te forceren.
Je merkt:
- meer overzicht
- minder zelfverwijt
- meer ruimte tussen prikkel en reactie
- meer mildheid naar jezelf
Bewuste keuzes maken betekent niet dat alles helder wordt.
Maar wel dat je jezelf serieuzer neemt in wat je voelt.
Dat geeft rust.
En richting, zonder dat je al iets hoeft te veranderen.
Veelgemaakte misvatting of valkuil rond dit onderwerp
Een veelgehoorde gedachte is dat je altijd voor de moeilijke optie moet kiezen.
Alsof bewust kiezen betekent dat je comfort moet opofferen.
Of dat groei altijd pijn moet doen.
Dat is niet zo.
Soms is het bewuste besluit om iets níet te veranderen.
Omdat het past bij je waarden.
Omdat dit nu klopt.
Juist daarom hangt bewuste keuzes maken sterk samen met weten wat voor jou belangrijk is.
Dat wordt verder verdiept bij waarden binnen deze fase van het traject.
Wanneer dit alleen lastig wordt en begeleiding helpend kan zijn
Soms merk je dat inzicht alleen niet genoeg is.
Dat je blijft hangen in dezelfde patronen.
In een traject van loopbaancoaching kijken we vaak juist naar dit soort situaties: waar je jezelf aanpast, waar keuzes automatisch ontstaan en hoe je weer bewuster kunt kiezen vanuit wat voor jou belangrijk is.
Je kunt daar op verschillende manieren mee aan de slag.
Met een loopbaantest als startpunt om inzicht te krijgen, met online loopbaancoaching waarbij je zelfstandig werkt en je inzichten bespreekt, of met persoonlijke loopbaancoaching waarin we samen dieper ingaan op wat er speelt.
Vooral wanneer waarden onder druk staan, of oude patronen meespelen, kan het helpend zijn om samen te kijken.
Niet om sneller te gaan. Maar om te vertragen.
Veelgestelde vragen
Waarom maak ik steeds dezelfde keuzes?
Omdat veel keuzes voortkomen uit automatische patronen die je in de loop van de tijd hebt opgebouwd. Deze patronen geven op korte termijn rust of zekerheid, waardoor je ze blijft herhalen, ook als ze op de lange termijn niet helpend zijn.
Hoe kun je automatisch gedrag doorbreken?
Automatisch gedrag doorbreken begint bij het herkennen van het moment waarop het gebeurt. Door stil te staan bij wat je voelt en wat er in je lichaam gebeurt, ontstaat er ruimte tussen impuls en actie. Vanuit die ruimte kun je bewuster kiezen.
Moet ik altijd anders kiezen zodra ik het keuzepunt zie?
Nee. Bewustwording is het doel, niet verandering. Je gaat momenten waarop je automatisch kiest, met een voor jou ongewenst resultaat, eerder herkennen. Met die herkenning ontstaat ruimte om, als het helpend is, bewuste keuzes te maken.
Gaat dit alleen over werk?
Nee. Keuzepunten spelen in alle levensgebieden. Het kan op werk tegen een collega zijn of hoe je thuis reageert op je kinderen na een lange dag werken.
Wat als beide keuzes slecht voelen?
Dan laat het keuzepunt vooral zien wat je probeert te vermijden. Niet wat je moet doen, maar waar de spanning zit.
Is dit hetzelfde als leven vanuit waarden?
Niet helemaal. Wanneer je je waarden helder hebt, kun je beter afstemmen of een keuze daarbij aansluit. Ze helpen je zichtbaar maken waarom iets wringt of juist klopt.
Leven naar je waarden is niet altijd de korte of comfortabele route. Het is vaak de langere weg.
Met meer rust en voldoening op de lange termijn.
Afsluiting
Je loopt zelden vast omdat je verkeerde keuzes maakt.
Meestal omdat je niet ziet dát je kiest.
Het keuzepuntmodel brengt dat moment terug in beeld.
Zonder oordeel.
Zonder druk.
Bewuste keuzes maken begint niet bij weten wat je wilt,
maar bij herkennen van waaruit je kiest.
En soms is dat al genoeg om weer ruimte te voelen.
